thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
THƠ DA ĐEN
 
Chân Phương tuyển dịch
 
Tháng Giêng 2009, Hoa Kỳ và thế giới chào mừng tân tổng thống Obama. Dĩ nhiên bước chân vào White House đã được chuẩn bị từ cuộc đấu tranh trường kỳ về mọi mặt của dân Mỹ da đen, đặc biệt trên mặt trận văn hóa mà văn học với âm nhạc là hai lợi khí chủ chốt để khôi phục và phát huy bản sắc của một cộng đồng bị tước đoạt đến các quyền làm người căn bản nhất. Nhưng thắng lợi chính trị này không thể xóa nhòa trong ý thức lịch sử của người Mỹ, không phân biệt màu da, cái giá họ phải trả cho tự do cũng như con đường thống khổ đẫm máu, mồ hôi và nước mắt của dân da đen từ thuở bị bắt đày qua Tân Thế Giới.
 
Mời các bạn đọc vài bài thơ dịch dưới đây để hình dung và cảm nhận phần nào thân phận da đen, cũng không khác mấy thân phận của những ai vẫn đang bị áp bức hay bị bóc lột trên trái đất khổ đau này.
 
Chân Phương
 
 
 
Naomi Long Madgett

NỬA CHẶNG ĐƯỜNG

 
Trên đường tìm tự do
đã đi đến mức này
tôi sẽ không quay lại.
Từ con đường đất cũ
tôi đang trườn lên đại lộ.
Tôi đang đến và đi tới
Tôi vươn vai tôi lớn lên
Và tôi sẽ gặt những gì tôi từng gieo
Bằng không tôi chẳng xứng với màu da đen nữa.
Tôi đã nguyện cầu và cam phận nô lệ
Đã đợi chờ và cất lên tiếng hát của mình.
Tôi bị bỏ đói bị đánh đập toé máu tươi
Nhưng tôi vẫn cứ lớn mạnh.
Các người quất vào tôi những lằn roi
Treo cột trên cây hành hạ đủ điều chẳng buông tha
Nhưng rồi sẽ đến lúc không còn bao lâu nữa
Các người sẽ hiểu rằng các người rất cần tôi.
Tôi từng thấy ánh dương rạng chiếu
Trên đầu mấy nhánh cây.
Tôi đã nhìn ra hướng đi và cất lời thề;
Dù các người kinh tởm tôi
Coi tôi chẳng ra gì hoặc chế giễu tôi;
Núi non hùng vĩ ẩn hiện đằng trước
Và tôi sẽ không dừng bước.
 
 
 
Ray Durem

TẶNG THƯỞNG

 
Đồng hồ bằng vàng tặng cho tay FBI đã bám
theo tôi suốt hai mươi lăm năm trời.
 
Well, điệp viên già kia
hình như tớ
đã kéo mi vào mấy lối hẻm cụt,
mi phải theo tớ nhiều bận qua Mexico,
đi câu trên rặng Sierras,
nghe nhạc jazz tại thính đường Philharmonic.
Cả đời mi theo rình rập tớ,
nhờ tớ vợ mi sắm áo sắm quần,
con mi cả hai tốt nghiệp đại học.
bổ ích gì kia chứ?
mặt trời vẫn mọc mỗi sớm mai.
Có bao giờ mi bắt gặp tớ mua chuộc một Phó Tổng Thống?
hay đóng cửa một ngôi trường?
hoặc cho Trujillo vay tiền?
mi có khi nào bắt quả tang tớ làm tăng giá hàng không?
tớ từng mua vài cốc whisky khuya khoắt ở L.A.
nhưng Xếp lớn được trả lương.
tớ không có giết người Triều Tiên nào,
hay bọn nhóc mười bốn tuổi dưới Mississippi.
cũng chưa từng dội bom Guatemala,
hoặc cho lũ giết dân Algeria mượn súng.
Thú thật tớ có dẫn đứa bé da đen
vào phòng tiểu chỉ dành cho da trắng tại Texas,
nhưng đó là con gái tớ, mới ba tuổi,
nó mắc đái.
 
 
 
Lucille Clifton

KALI*

 
nữ hoàng của mệnh hệ,
người định đoạt số phận
các thứ. nghiệp chướng.
khách trọ thường trực
trong từng con người.
đàn bà của chiến tranh
và săn bắt, con chó cái
của máu của tế lễ và cái chết.
hỡi mẹ đáng sợ, điều bí ẩn
luôn có mặt trong và
ngoài chúng con.
Bà thần ấn độ kinh khiếp
Kali
da đen.
 
--------
* Vợ của Shiva, nữ thần bốn tay mang xâu chuỗi sọ đầu. Kali là biểu tượng của sáng tạo và hủy diệt.
 
 
 
Langston Hughes

MỘT ƯỚC MƠ BỊ TRÌ HOÃN SẼ RA SAO?

 
Nó có héo khô
như trái nho dưới mặt trời?
hoặc sưng tấy lên
rồi tươm mủ?
Có bốc mùi như thịt thối?
hoặc bọc đường bao quanh
như viên kẹo ngọt ngào?
Có lẽ nó chỉ kéo lê
như cái bị nặng nề
 
Hay là nó nổ?
 
 

TỚ CŨNG VẬY

 
tớ cũng ngợi ca nước Mỹ chứ
 
Tớ là người anh em da sậm
bị đuổi xuống bếp ngồi ăn
khi có khách đến nhà
nhưng tớ cười đùa
ăn khoẻ và lớn mạnh
 
Mai này
tớ sẽ ngồi cùng bàn
khi nào có khách
lúc ấy sẽ không ai
dám bảo tớ
“Mi xuống bếp mà ăn.”
 
Mặt khác
họ sẽ lấy làm hổ thẹn
khi nhận ra tớ đẹp như thế nào
 
Tớ cũng là nước Mỹ vậy.
 
CHÂN PHƯƠNG tuyển dịch
Cambridge, 21-2-2009.
 
--------------------------
Phụ chú của Tiền Vệ:
 
“Nửa chặng đường”, dịch từ nguyên tác “Midway” của Naomi Long Madgett (1923~), trong One and the Many (Hicksville, NY: Exposition Press, 1956).
 
MIDWAY
 
I've come this far to freedom and I won't turn back
I'm climbing to the highway from my old dirt track
      I'm coming and I'm going
      And I'm stretching and I'm growing
And I'll reap what I've been sowing or my skin's not black
 
I've prayed and slaved and waited and I've sung my song
You've bled me and you've starved me but I've still grown strong
      You've lashed me and you've treed me
      And you've everything but freed me
But in time you'll know you need me and it won't be long.
 
I've seen the daylight breaking high above the bough
I've found my destination and I've made my vow;
      so whether you abhor me
      Or deride me or ignore me
Mighty mountains loom before me and I won't stop now.
 
_______
 
“Tặng thưởng”, dịch từ nguyên tác “Award” của Ray Durem (1915-1963), trong tuyển tập I am the Darker Brother: An Anthology of Modern Poems by Negro Americans, do Arnold Adoff biên tập (Greenwich, CT: Macmillan, 1968).
 
AWARD
A Gold Watch to the FBI Man who has followed me for 25 years.
 
Well, old spy
looks like I
led you down some pretty blind alleys,
took you on several trips to Mexico,
fishing in the high Sierras,
jazz at the Philharmonic.
You’ve watched me all your life,
I’ve clothed your wife,
put your two sons through college,
what good has it done?
the sun keeps rising every morning.
ever see me buy an Assistant President?
or close a school?
or lend money to Trujillo?
ever catch me rigging airplane prices?
I bought some after-hours whiskey in L.A.
but the Chief got his pay.
I ain’t killed no Koreans
or fourteen-year old boys in Mississippi.
neither did I bomb Guatemala,
or lend guns to shoot Algerians.
I admit I took a Negro child
to a white rest room in Texas,
but she was my daughter, only three,
who had to pee...
 
_______
 
“Kali”, dịch từ nguyên tác “Kali” của Lucille Clifton (1936~), trong Good Woman: Poems and a Memoir 1969-1980 (Rochester, NY: BOA Editions Ltd., 1987)
 
KALI
 
queen of fatality, she
determines the destiny
of things, nemesis.
the permanent guest
within ourselves
woman of warfare,
of the chase, bitch
of blood sacrifice and death.
dread mother, the mystery
ever present in us and outside us, the
terrible hindu woman God
Kali
who is black
 
_______
 
“Một ước mơ bị trì hoãn sẽ ra sao?”, dịch từ nguyên tác “Harlem” (còn có nhan đề là “A Dream Deferred”) của Langston Hughes (1902–1967), trong Montage of a Dream Deferred (New York, NY: Holt, 1951).
 
A DREAM DEFERRED
 
What happens to a dream deferred?
 
Does it dry up
Like a raisin in the sun?
 
Or fester like a sore--
And then run?
 
Does it stink like rotten meat?
Or crust and sugar over--
like a syrupy sweet?
 
Maybe it just sags
like a heavy load.
 
Or does it explode?
 
_______
 
“Tớ cũng vậy”, dịch từ nguyên tác “I, Too, Sing America” của Langston Hughes (1902–1967), in trong The Collected Poems of Langston Hughes (New York, NY: Knopf and Vintage Books, 1994).
 
I, TOO, SING AMERICA
 
I, too, sing America.
 
I am the darker brother.
They send me to eat in the kitchen
When company comes,
But I laugh,
And eat well,
And grow strong.
 
Tomorrow,
I'll be at the table
When company comes.
Nobody'll dare
Say to me,
“Eat in the kitchen,”
Then.
 
Besides,
They'll see how beautiful I am
And be ashamed--
 
I, too, am America.
 
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018