tin & thư | chuyên đề | tác phẩm mới | tác phẩm của tháng | đối thoại | tác giả | gửi bài | góp ý |
sinh hoạt
đối thoại
Một cuốn sách, nhiều suy nghĩ  [đối thoại]

 

1. Cho đến nay, hơn một tháng sau khi cuốn sách Thơ đến từ đâu ra đời, và sau cuộc Hội thảo tại L’Espace ngày 6.1.2010, có hai dư luận: ở hải ngoại, tập trung vào khía cạnh xuất bản, biên tập, kiểm duyệt; và ở trong nước, chú ý nhiều hơn đến nội dung văn học của cuốn sách. Như là một tác giả, tôi quan tâm đến các bàn luận về nội dung, nhưng như một người sống và viết ở hải ngoại, tôi cũng quan tâm đến phương diện thứ nhất. Tôi hết sức cám ơn những góp ý có tính xây dựng.

2. Tôi hiểu rằng có những người phản đối xuất bản sách ở trong nước của các tác giả hải ngoại, dưới bất cứ điều kiện gì, chừng nào hệ thống chính trị hiện nay ở Việt Nam vẫn tồn tại. Họ xem việc xuất bản ấy cũng là một hành động “hòa giải”, một việc mà họ vốn phản đối, trên nguyên tắc. Có thể có những người không nói thẳng ra, nhưng thâm tâm họ nghĩ như thế. Đối với những lập trường ấy, tôi không có ý kiến gì cả, vì chúng vượt ra ngoài các đối thoại mà bài viết này hướng tới.

3. Như vậy những người còn lại, không phản đối việc xuất bản trong nước trên nguyên tắc, tất nhiên chấp nhận những quá trình thương thảo nào đó về biên tập, kiểm duyệt, tài chánh, pháp lý vân vân. Xin lấy một ví dụ cụ thể: nếu bài viết của tôi có một ngàn chữ, mà anh cắt bỏ của tôi ba trăm chữ thì tôi sẽ không đồng ý xuất bản. Nếu anh chỉ cắt của tôi ba mươi chữ thì tôi có thể suy nghĩ lại, có thể đồng ý mà cũng có thể không, nhưng khả năng đồng ý sẽ cao hơn trước. Ngược lại anh chỉ cắt của tôi ba chữ, nhưng là ba chữ theo tôi là quan trọng, thì tôi sẽ không đồng ý. Và chúng ta tiếp tục tranh luận. Vân vân.

Như vậy đó là một quá trình thương thảo, là vấn đề mức độ ít nhiều, đậm nhạt (the matter of degree) mà thôi. Đó là nói trong điều kiện lý tưởng.

4. Tuy nhiên, ai cũng biết rằng các nhà biên tập ở trong nước chịu áp lực nặng nề của hệ thống kiểm duyệt. Trong số họ cũng có những người chỉ biết nhắm mắt làm theo lệnh cấp trên, nhưng cũng có rất đông người có tư tưởng độc lập, cởi mở, dân chủ. Các tác giả ở hải ngoại cần hiểu và tôn trọng họ, một mặt thông cảm, nhưng mặt khác cũng phải thuyết phục, đấu tranh với họ, để giành quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm của mình. Các tác giả và các nhà biên tập như thế có thể trở thành các bên giao dịch chứ không phải là những kẻ đối nghịch.

Ví dụ, nếu chỉ tính về số lượng bài và tác giả mà thôi, trong lần biên tập đầu tiên của Thơ đến từ đâu, đã có ít nhất ba bài và bốn tác giả bị loại ra. Sau quá trình làm việc lâu dài, số bài bị loại chỉ còn lại một. Bài bị loại cuối cùng cũng không phải là bài bị loại trước các bài khác. Dĩ nhiên điều đó không phải đã là trọn vẹn, và không phải ai cũng hài lòng, nhưng nó chứng tỏ sự cố gắng rất cao của một số các nhà biên tập, trong khả năng của họ.

Xuất bản sách là một cuộc đấu tranh từng bước. Mỗi người một vai trò. Các tác phẩm càng được tự do xuất bản, nền văn học nước nhà càng có lợi, xã hội văn minh càng được phát triển. Những ai kêu đòi tự do cho Việt Nam nhưng không nhìn thấy tính chất thương thảo và tính chất từng bước của cuộc đấu tranh ấy, không nhìn thấy tác động tích cực của những người tiến bộ trong hệ thống xuất bản, đả kích họ toàn diện, vơ đũa cả nắm, tôi thiết nghĩ là những người không có viễn kiến.

5. Các dư luận về một cuốn sách, có khen có chê, là sự thường. Nhà văn làm việc trong cô độc, nên dư luận đối với họ chỉ là dịp nhìn lại công việc của mình. Tôi quan tâm trước hết đến ý kiến của các nhà thơ trong tập sách. Đối với họ, tôi luôn luôn kính trọng, với một chút tình tri kỷ. Tôi đã đọc nghiêm cẩn các bài viết hoặc ý kiến của Nguyễn Đăng Thường, Nguyễn Viện, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Thận Nhiên, Khải Minh, Đỗ Kh, Nguyễn Thụy Kha, Nguyễn Trọng Tạo, Dương Tường, Nam Dao, Đỗ Quyên, Hoàng Vũ Thuật, Inrasara, Thanh Thảo. Tôi cũng đọc kỹ tham luận hoặc ý kiến của các nhà văn, nhà phê bình có uy tín trình bày trước, trong và sau Hội thảo: Phạm Toàn, Đặng Tiến, Đà Linh, Trần Thị Trường, Chu Văn Sơn, Văn Giá, Tạ Duy Anh, Trung Trung Đỉnh, Hoàng Ngọc Hiến, Đặng Thân, Trần Thiện Khanh, Tô Nhuận Vỹ, Cao Việt Dũng, Trần Nghi Hoàng, Khánh Phương... Tôi cũng đọc, mặc dù không đầy đủ, một số phản hồi của những người khác: Nguyễn Tôn Hiệt, Khải Minh, P., Hoàng Ngọc-Tuấn, Nguyễn Đăng Thường, Lũy, Phong Vệ, Khánh Phương, Người Trong Nước, Lê Anh Hoài, Hoàng Vũ Thuật, Phùng Tường Vân, Trần Văn Tích, Hà Minh vân vân. Đối với những ý kiến trình bày đàng hoàng tử tế, có tính học thuật, dù đồng ý hay không đồng ý, bất kể đúng hay sai, bao giờ tôi cũng tôn trọng và tự mình rút ra nhiều điều ở đó.

6. Việc xuất bản đã diễn ra trong những điều kiện không bình thường, không lý tưởng. Nguyên nhân của chúng thì có nhiều nhưng sâu xa nhất vẫn là tình trạng kiểm duyệt sách báo. Trong điều kiện không bình thường và không lý tưởng đó, những sai sót, mà người ta có thể tiên đoán được sẽ xảy ra, đã xảy ra, dù những người làm sách và tác giả có cố gắng cách nào. Những sai sót thì nhiều. Có những lỗi thuộc về giao dịch giữa nhà xuất bản và tác giả hay giữa tác giả và nhà thơ được phỏng vấn. Ví dụ, một nhà thơ gần đây trách tôi là sau lần biên tập đầu tiên, suốt nhiều tháng sau đó đã không liên lạc với anh, sách in ra anh mới biết. Tôi giật mình xem lại thì phát hiện ra anh đã đổi địa chỉ email mới, nhưng email cũ vẫn không bỏ đi, mà tôi không được biết. Tôi đã trực tiếp xin lỗi anh về việc này. Và anh đã tỏ ra thông cảm. Nhiều ví dụ khác nữa, ngoài tầm kiểm soát của tác giả.

Nói cho cùng, đó vẫn là trách nhiệm của tôi. Vì vậy, tôi đã và sẽ có thư trao đổi, giải thích, xin lỗi tới từng trường hợp cụ thể và lời cám ơn đến những người đã rộng lượng bỏ qua các khuyết điểm.

Tranh luận là để cùng nhau thành tâm tìm ra sự thật về một vấn đề cụ thể, với những khoanh vùng nghiêm ngặt, chứ không phải là dịp khiêu khích, đố kỵ, lập bè kết nhóm, chạy từ nơi này sang nơi khác, tha hồ suy diễn, hay đả kích tiểu sử một cá nhân. Nhưng đôi khi tôi cũng thấy ở các sân chơi, nơi này hay nơi khác, thấp thoáng sự thấp cao về nhân cách. Cao thượng thì tôi noi theo, hèn mọn thì im lặng tự xét mình mà tránh đi.

Các nhà văn có lẽ cũng cảm nhận: độc giả của họ đang im lặng quan sát họ hành xử trên các diễn đàn này, rộng khắp trong không gian, sâu xa trong thời gian. Dư luận văn học là gần như vĩnh viễn. Một lời đả kích cá nhân đối với một nhà văn nhóm Nhân Văn Giai Phẩm chẳng hạn, hơn năm mươi năm rồi, người ta có quên đâu?

7. Trên hết là cái tình của các nhà thơ, các nhà nghiên cứu, bạn bè trong nước và ngoài nước đối với nhau và đối với thơ ca dân tộc, trên nền tảng của niềm tin dân chủ. Nhiều người nhắc đến vấn đề “hòa giải”, có người ủng hộ, có người đả kích, châm biếm, lăng mạ. Nhưng tôi nghĩ đó là một khái niệm rất rộng, đã bị lạm dụng nhiều, có thể rất mơ hồ, tùy theo định nghĩa và tiếp cận. Có thứ hòa giải giả danh rất cần phê phán, có thứ hòa giải chân thật rất nên ủng hộ; về vấn đề này cần nhiều thảo luận hơn nữa.

Tuy nhiên, đáng sợ nhất vẫn là những người tự cho mình đã nắm được chân lý cuối cùng, một lần là xong. Lịch sử chứng minh: những kẻ ấy sẵn sàng làm bất cứ chuyện gì nhân danh những điều tốt đẹp. Các suy đoán vội vàng hay thông tin sai lạc cũng góp phần đáng kể vào các hiểu lầm.

Nếu có người nhìn thấy trong các bài viết của Phạm Toàn, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Hoàng Vũ Thuật…, những người tôi tin là trong sạch, ước vọng hòa giải dân tộc, thì tôi ủng hộ ước vọng hòa giải ấy của họ, vì ở đó tôi không tìm ra sự kiêu ngạo của “kẻ thắng trận” hay mặc cảm thua cuộc của “kẻ bại trận” gì cả, cũng chẳng thấy âm mưu của “ nghị quyết 36” hay âm mưu “ diễn tiến hoà bình” gì trong đó cả. Tôi chỉ thấy ở đó cái tình của các nhà thơ, của bạn bè tôi, trong nước hay hải ngoại, đối với nhau và với quê hương Việt nam. Tôi kính trọng cái tình ấy của họ.

8. Tôi tin rằng mặc dù còn nhiều khiếm khuyết như đã được chỉ ra, việc xuất bản Thơ đến từ đâu là một sự kiện tích cực, ít nhất là đối với độc giả trong nước và những người không thể truy cập vào các trang mạng. Tôi hy vọng lần tái bản tới sẽ bổ sung các khuyết điểm. Một lần nữa tôi gửi lời cám ơn đến những người đã viết bài bình luận, đã phản hồi, góp ý, trên các diễn đàn khác nhau, đến các tờ báo và website, blog đã đưa tin, đến những người tổ chức Hội thảo. Tôi nhận thấy các ý kiến quan trọng nhất của nhiều vị đã được trình bày trong tinh thần tương kính và tôn trọng sự thật, dù tôi có hoàn toàn đồng ý với họ hay không. Về căn bản, chúng rất có ích. Đối với những người đã buông lời nặng nề, nóng nẩy, kết luận vội vàng, hạ thấp lòng tự trọng, cái giá mà họ phải trả đã rõ ràng, vì vậy tôi không có ý kiến gì thêm nữa.

Xin kể với các bạn chuyện vui đầu năm: lúc mới lấy nhau, vợ tôi và tôi thường cãi nhau. Mặc dù ngày ấy đã lâu rồi. Có lần cô bảo: người nào nổi nóng quát tháo trước thì người ấy sẽ phải xin lỗi trước, my dear.

 

Nguyễn Đức Tùng

 

_______
Tái bút:
Đọc trên Tiền Vệ:
Bi viết: “Tôi khóc và tôi khước từ dự “Hội nghị quảng bá văn chương Việt ra thế giới” vì thấy trong số khách ngoại quý hiếm được mời về dự có ông lang Tùng…
 
Tôi khóc ... Cho dù tôi viết ra cái gì cũng vẫn được in và vừa mới vài ngày trước đây thôi, hết năm rồi vẫn có nhà xuất bản réo thúc tôi bản thảo...”
 
Thưa bạn Bi: tôi không về Việt Nam nên không thể dự Hội Nghị Quảng bá Văn học hay Hội thảo TĐTĐ được. Rất tiếc. NĐT.

 

 

---------------

Bài liên hệ:

14.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Chúng tôi đưa ra thông báo này để nhấn mạnh rằng trong mọi cuộc tranh luận, chúng tôi chỉ đăng tải những bài viết có nêu rõ những bằng chứng làm nên cơ sở lập luận và phê phán của người viết. Những bằng chứng ấy phải được công bố qua những cách cụ thể như sau... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thiển nghĩ của Sương là “đồng chí” Tố Hữu đã đoán trúng phóc chăm phần chăm (“đồng ch픓đồng ý”, “đồng tình” với... độc tài, theo diễn giải của tác giả “cháu ngoan” Đặng Tiến)! Sương nghĩ ông Tố Hữu có lí, bởi vì: Tan xương chảy tủy rơi đầu thì mít ta đã... ê chề! Cõi đời cao rộng thì mít ta cũng đang... ê hề!... (...)
 
13.01.2010
Tôi khóc  -  Bi
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Tôi khóc và nghiêng mình xin vĩnh biệt những nhà thơ, những trí thức uyên bác và kiêu hãnh đã chìa bộ phận sinh sản của mình ra để xin được thiến, để rồi cảm động khóc lên sung sướng vì được thiến... Tôi khóc nữa khóc mãi... Và rồi tôi nôn thốc nôn tháo... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Một trang trí thức học cao hiểu rộng (?) như trường hợp Đặng Tiến vậy mà rốt ráo lại hóa ra y chang là một tay Vi-xi nằm vùng không hơn không kém... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Lâu nay tôi cứ nghĩ câu vè dân gian “Nhất sĩ, nhì nông / Hết gạo chạy rông / Nhất nông, nhì sĩ” thể hiện tính “phản trí thức” của người Việt Nam. Tuy nhiên đọc bài “Đặng Tiến và nỗi băn khoăn: làm sao cho khỏi bị đào thải” của Vương Thế Lan tôi có suy nghĩ khác... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Một thương nữ nhà văn Trần Thị Trường mau nước mắt cải lương. / Hai thương nữ nhà thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc cắt bớt không cắt bỏ. / Ba thương cái mõ Đặng Tiến Paris-Hanoi cả tiếng lại dài hơi gõ dai hót xịn... (...)
 
12.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Hoà giải đích thực và cần thiết hiện nay là hoà giải giữa nhà nước và nhân dân, giữa quyền lực và tội ác lịch sử, giữa độc tài và dân chủ, giữa áp chế và tự do. Đây là loại hoà giải đòi hỏi nhà văn tư thế đối diện với nhà cầm quyền. Nó rất khác loại hoà giải đàn đúm, vuốt ve, và “sống chung với lũ”... (...)
 
12.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Từ năm 1978 tới năm 1979, trong khi Jean-Paul Sartre cùng hàng ngũ trí thức hàng đầu của nước Pháp, kể cả những người mang thẻ đảng Cộng Sản Pháp, đang ráo riết vận động đóng góp cho chiến dịch “Un bateau pour le Vietnam” (Một con tàu cho Việt Nam), một chiến dịch làm chấn động lương tâm nước Pháp, để vớt những người Việt Nam lênh đênh khốn cùng trên biển, thì ông Đặng Tiến như một kẻ điếc, ung dung mua vé tàu bay về Việt Nam để nghỉ hè 2 tháng, lương tâm yên ổn. Rồi khi trở về Paris, ông Đặng Tiến lại ra sức dùng những mỹ từ để bao biện, che đậy cho cái thực trạng tàn ác và đau khổ cùng cực của chế độ bao cấp ở Việt Nam, cái chế độ đã khiến cho hàng triệu người Việt Nam phải liều chết, bỏ nước ra đi... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Cô giáo, nhà văn, nhà thơ Hoàng Bắc sáng chế tân ngữ “cắt bớt” để thay thế cho cựu ngữ “cắt bỏ”. Ối a, bớt hay bỏ, dù không có hân hạnh được tham gia phỏng vấn và trả lời như 25 nhà thơ “tiêu biểu” trong ngoài, kẻ hèn này cũng đã điếng cả hồn vía, sởn hết tóc gáy... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Ông Chánh Tổng Đặng chỉ làm “Chánh Tổng” ở đẩu ở đâu, chứ về Hà Nội thì ông đổi nghề. Mà nghề nào có sang trọng danh giá gì cho cam! Xách cái mõ đi đầu làng, cuối xóm... cốc... cốc... Thế mà cũng sợ bị... “ đào thải”!!! (...)
 
11.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Còn điều gì lãng mạn cho thơ, ngoài sự thật bị chối bỏ, ngoài những lời ca tụng? Về chia lũ cùng bạn bè? Hay mong đem tấm giẻ rách che lên con lũ dữ? Đau đớn thưa cùng chị, lũ là kẻ cướp, lũ là kẻ huỷ diệt, lũ là kẻ thù của lương dân. Tìm cách chống lại lũ hay ở chung với lũ cho vui hết biết? Hay nhởn nhơ thổi thêm cho lũ chút gió trên quê hương, để nó tiếp tục nhấn chìm khát vọng tự do của thế hệ đàn em?... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Trong bài “Gió thoảng trên quê hương tôi” của nữ sĩ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, cái câu choáng nhất là câu: “Cứt đái, phân, lồn cặc, liếm giày, fuck, và fuck rồi đạp khỏi giường...v.v” (in chữ nghiêng!). Vừa liếc ngang bài viết thì cái câu này nhảy dựng lên một cú đầy ấn tượng! Nhưng nữ sĩ viết ra câu này để làm gì? Thì rõ ràng là để ném ngược vô mồm những kẻ phát ngôn chứ làm gì nữa! Nhưng mà... ai phát ngôn?... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Ha ha, cháy nhà lòi mặt sĩ phu! Cảm ơn, cảm ơn vô vàn bác Vương Thế Lan đã thực hiện một bức chân dung lập thể trung thực về tác giả Đặng Tiến. Bây giờ thì đã rõ trắng rệt đen rồi... (...)
 
10.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU sau khi ra đời đã gây ra một bối cảnh khá sôi nổi từ ý kiến, bình luận, tranh cãi từ các bạn văn và độc giả tiến đến mạ lỵ, tố cáo, chụp mũ với những từ ngữ khá mạnh mẽ lẫn thô bỉ, tục tằn, vượt qua nhiều lằn ranh tưởng tựơng của những người trước đó vẫn lạc quan tếu (tôi trong số những người này!) tin rằng thì là sự ồn ào trên tạp chí điện tử talawas có thể là một cách giúp PR tập sách tận tình... (...)
 
08.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Cái đọng lại lớn nhất trong tâm trí Đặng Thân sau khi đọc Thơ đến từ đâu không phải là tính thơ, không phải là tính văn chương. Đặng Thân dùng gần 5 ngàn chữ để quảng cáo cho một cuốn sách mà điểm đáng tiền nhất của nó là “tính giai thoại”... (...)
 
06.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Chắc rằng bác/chú cũng sẽ đồng ý với tôi là: khi mà hai người đối thoại “không cùng ngôn ngữ”, “không cùng tiếng nói” thì chắc chắn là phải dùng đến phiên dịch/thông ngôn. Không còn cách nào khác bác/chú ạ. Tôi đành phải chờ một người phiên dịch/thông ngôn, biết làm sao bây giờ... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Nằm trên talawas cho cả vạn người đọc thì cũng bình thường thôi, mà vác về Hà Nội, đút đầu vô tròng kiểm duyệt cho bị cắt tai gọt mũi xong thì thình lình lại biến thành một tác phẩm có “tình yêu nước Việt, hòa giải và khoan dung”? Mà ai hòa giải với ai, ai khoan dung với cái gì, thì mới được cho là “mong muốn có đổi mới thực sự trong văn học”? Chịu đút đầu vô tròng kiểm duyệt thì “hy sinh” cho cái gì? Bị cắt tai gọt mũi thì mới có “tình thơ, tình người” hay sao?... (...)
 
05.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Cái đọng lại lớn nhất trong tâm trí tôi sau khi đọc Thơ đến từ đâu chính là tính giai thoại. [...] Tôi thấy những tác gia được nhớ tới thường đi kèm với những giai thoại khó quên về cuộc đời của họ, chứ không phải chỉ vì thơ. Ấy mà rồi qua bao năm tháng hầu như nhiều người hiếm khi nhớ được bài thơ hay đoạn văn của tác gia nổi tiếng nào, cái ăn sâu mãi vào tâm trí có chăng chỉ còn là những GIAI THOẠI về họ. [...] Với các giai thoại, các nhà thơ nhà văn đã trở nên “đáng yêu” và “dễ thương” hơn rất nhiều và càng làm cho họ được nhớ mãi... (...)
 
04.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Bất cứ một chính quyền nào, bất cứ một xã hội nào — bất cứ một viễn cảnh của một xã hội tương lai nào — mà có sự tôn trọng đối với các nhà văn thì cũng đều phải cho họ được tự do tối đa để họ viết theo những cách khác nhau của riêng họ, theo những sự chọn lựa của riêng họ về hình thức và ngôn ngữ, và theo cái sự thật mà riêng họ phát hiện... (...)
 
29.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Tôi không ảo tưởng về kiểm duyệt của một chế độ toàn trị bất kì, nhưng cộng đồng chữ nghĩa Việt Nam hôm nay đang sống với vài huyền thoại rất vớ vẩn. Huyền thoại về hiện tượng inP là một. Vậy làm sao có thể nhận mặt ai là người kí sinh huyền thoại? Chỉ có kẻ trong cuộc mới có thể trả lời được câu hỏi này. Nếu họ không trả lời được — do tự huyễn hay ngoan cố hoặc ngu muội — thì người đọc có thể nhận ra bằng đọc lại căn cước họ hoặc nhìn vào tài năng hiện tại qua chính sáng tác của họ. Bởi đã từng xảy ra hiện tượng người viết ăn theo cái bóng của mình, tệ hơn nữa, ăn theo chính cái bóng của huyền thoại do mình tạo ra... (...)
 
27.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Không bên lề / không trung tâm / tôi trú trên đường biên // Không ngoài luồng / không chánh lưu / sống như thể không đường biên // Cũng chẳng có gì trầm trọng cả / mỗi các ông cứ dựng chòi / mỗi các ông cứ có mặt như một biên giới... (...)
 
26.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Trong thời đại này, hình như một ý thức văn hoá cũng đồng thời là một ý thức về chính trị. Những ám ảnh về kiểm duyệt ở xã hội Việt Nam hiện tại một phần có thể do chính bản thân người viết, với nỗi sợ hãi lẫn hèn hạ tự thân... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Một khi quyền lực và quyền lợi thống nhất, như ở Việt Nam, thì quyền con người trở nên bấn loạn. Trong sự bấn loạn của quyền con người, tôi chỉ có một cách vớt vát là thể hiện tối đa quyền từ chối... (...)
 
19.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... đêm trước anh ngủ mơ / thấy những con chữ mình mẩy thương tích / bò chậm chạp lên người / chui vào thất khiếu vùng vẫy rên la / réo tên anh đòi mạng / anh thức giấc / sợ hãi kinh hoàng... (...)
 
15.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Nadine Gordimer: “Tất cả những gì nhà văn có thể làm, như một nhà văn, là tiếp tục viết ra cái sự thật như chính anh ta nhìn thấy. Đó là cái mà tôi gọi là “quan điểm riêng” về những sự kiện, cho dù là những sự kiện lớn của đại chúng như những cuộc chiến tranh và những cuộc cách mạng, hay là những sự kiện cá nhân và thân mật của đời sống thường nhật.” ... (...)
 
08.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Người biên tập thật đúng nghĩa phải là người bảo vệ cho tác phẩm, góp phần làm tác phẩm hoàn hảo hơn, và dũng cảm chống lại sự kiểm duyệt của chính quyền độc tài, chứ không để chính mình biến thành công cụ của hệ thống kiểm duyệt... (...)
 
07.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thơ tôi đến từ đâu thì tôi đã nói sơ qua trong bài trả lời phỏng vấn của tôi do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng thực hiện, đăng trên Talawas bộ cũ ngày 1.8.2006. Thơ hải ngoại đến từ đâu thì xin thưa tôi thực tình không biết vì tôi ít giao thiệp. Còn thơ trong nước? Có thể một phần lớn (xịn, ngầu nhất?) đến từ bàn tiệc rượu (và mâm thịt chó?)... (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018